Drama Guru
New member
Sayıştay Başkanını Kim Atar? “Atama” Değil, Aslında Seçim Meselesi!
Bir gün arkadaş ortamında konu döndü dolaştı, “Sayıştay Başkanı’nı Cumhurbaşkanı mı atıyor, Meclis mi seçiyor?” sorusuna geldi. Masada çaylar tazelenirken herkesin yüzünde aynı ifade vardı: Sanki birazdan KPSS’nin “kurumlar hukuku” bölümünden sürpriz soru çıkacak.
Ben de önce “Herhalde atama usulü vardır” diye düşünmüştüm. Sonra mevzuata bakınca gördüm ki işin püf noktası tam da burada: Sayıştay Başkanı atanmaz, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından seçilir. Üstelik bu seçim doğrudan herkesin başvurduğu bir seçim de değildir; kanunda belirtilen usulle belirlenen iki aday arasından yapılır. LEXPERA+1
Yani mesele “Cumhurbaşkanı kimi atadı?” sorusundan çok, “TBMM Genel Kurulu hangi adaylardan birini seçti?” sorusudur.
Peki süreç tam olarak nasıl işliyor? Gelin, mevzuatın ciddi yüzünü biraz forum havasında konuşalım.
Sayıştay Başkanını Kim Seçiyor?
Kısa ve net cevap:
Sayıştay Başkanı, TBMM Genel Kurulu tarafından gizli oyla seçilir.
Buradaki “seçilir” kelimesi önemli. Çünkü günlük konuşmada “başkan atandı” ifadesini birçok kurum için alışkanlıkla kullanabiliyoruz. Ancak Sayıştay bakımından hukuki mekanizma farklı.
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 13. maddesine göre Sayıştay Başkanı, kanunda belirtilen nitelikleri taşıyan istekliler arasından, kanunun 16. maddesindeki usulle belirlenen iki aday arasından TBMM Genel Kurulunca gizli oyla seçilir. LEXPERA
Dolayısıyla sorunun en kısa cevabı şu:
Sayıştay Başkanını Cumhurbaşkanı atamaz; TBMM Genel Kurulu seçer.
Bu ayrım küçük gibi görünüyor ama aslında Sayıştay’ın anayasal konumu açısından oldukça önemli.
Peki Neden TBMM Seçiyor?
Burada Sayıştay’ın görevine bakmak gerekiyor.
Anayasa’nın 160. maddesi çerçevesinde Sayıştay, Türkiye Büyük Millet Meclisi adına kamu idarelerinin mali faaliyetlerini, kararlarını ve işlemlerini denetleyen anayasal bir kurumdur. Anayasa Mahkemesi de Sayıştay ile TBMM arasındaki ilişkinin bu anayasal yapı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi
Bir bakıma Sayıştay, devletin “harcamalar gerçekten kurallara uygun mu?” sorusunu soran kurumlardan biridir.
Devlet bütçesi düşünüldüğünde tablo biraz daha anlaşılır hale geliyor.
Para harcanıyor.
Kamu hizmetleri yürütülüyor.
İhaleler yapılıyor.
Projeler gerçekleştiriliyor.
Ve bütün bu faaliyetlerin mali açıdan denetlenmesi gerekiyor.
İşte Sayıştay burada devreye giriyor.
Bu nedenle Sayıştay Başkanının nasıl belirlendiği sadece teknik bir personel meselesi değil. Kurumun TBMM adına yaptığı denetimle bağlantılı bir anayasal ve kurumsal düzenleme söz konusu.
“Atanmıyor” Demiştik, Peki Nasıl Seçiliyor?
Burada süreç biraz daha ilginç.
Öncelikle Sayıştay Başkanı olmak isteyen kişiler için kanunda belirli nitelikler bulunuyor. Bunlar arasında eğitim, mesleki deneyim ve görev geçmişine ilişkin şartlar yer alıyor.
Ardından aday belirleme süreci geliyor.
Kanunun 13. maddesi, başkanlık seçiminin iki aday arasından yapılacağını söylüyor. Bu iki adayın belirlenmesinde ise 16. maddedeki seçim usulü uygulanıyor. Son aşamada karar mercii TBMM Genel Kurulu oluyor. LEXPERA
Yani süreç kabaca şöyle düşünülebilir:
Nitelik şartları → adayların belirlenmesi → iki aday → TBMM Genel Kurulu → gizli oy → Sayıştay Başkanı
Bunu bir futbol maçına benzetecek olursak, sahaya 50 kişi çıkmıyor. Önce kadro daraltılıyor, ardından son iki aday arasından Meclis Genel Kurulu tercih yapıyor.
Ama tabii burada VAR sistemi yok; hukuki prosedür var.
Seçimde Kaç Oy Gerekiyor?
Burada da önemli bir ayrıntı var.
Sayıştay Başkanı seçilebilmek için yalnızca “en fazla oyu almak” yeterli değil. 6085 sayılı Kanun'a göre adayın, TBMM üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olmamak şartıyla, toplantıya katılanların salt çoğunluğunun oyunu alması gerekiyor. LEXPERA
Bu ayrıntı, seçim mekanizmasının basit bir “kim birinci çıkarsa başkan” sistemi olmadığını gösteriyor.
Bir başka deyişle, Meclis Genel Kurulu’nda gerçekleştirilen seçim belirli bir oy eşiğine bağlı.
2016 yılında yapılan Sayıştay Başkanlığı seçiminde bunun somut bir örneğini görüyoruz. TBMM Genel Kurulu'nda gizli oyla yapılan seçim sonucunda Seyit Ahmet Baş, 273 oy alarak Sayıştay Başkanı seçilmişti. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Bu eski seçim örneği, sistemin pratikte nasıl uygulandığını görmek açısından fikir veriyor.
Görev Süresi Kaç Yıl?
“Tamam, seçildi. Peki sonsuza kadar mı başkan?”
Neyse ki mevzuat burada da oldukça net.
Sayıştay Başkanının görev süresi beş yıl.
Aynı kişi en fazla iki defa Sayıştay Başkanı seçilebilir. Görev süresi sona erdiğinde ise yeni başkan göreve başlayana kadar mevcut başkanın görevi devam eder. LEXPERA+1
Daha da ilginç bir ayrıntı var: Görevi sona eren başkan, boş kadro şartı aranmaksızın Sayıştay üyesi olarak görevine devam eder ve en kıdemli üye sayılır. LEXPERA
Yani “Başkanlık bitti, hadi güle güle” şeklinde bir sistem yok.
Kurum içindeki görev ilişkisi devam ediyor.
Sayıştay Başkanı Cumhurbaşkanına mı Bağlı?
İşte burada da sık karıştırılan bir nokta var.
Bir kurumun başkanının Cumhurbaşkanı tarafından atanmaması, kurumun devlet yapısının dışında olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde TBMM'nin seçmesi de Sayıştay’ın “Meclis’in herhangi bir alt birimi” olduğu anlamına gelmez.
Sayıştay, anayasal bir kurumdur ve TBMM adına denetim yapar. Anayasa Mahkemesi kararlarında da TBMM ile Sayıştay arasındaki ilişkinin anayasal sistem içerisinde özel bir niteliğe sahip olduğu vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi
Buradaki temel mesele kurumsal bağımsızlık ve denetim fonksiyonunun nasıl yapılandırıldığıdır.
Kısacası:
Cumhurbaşkanı atamaz.
TBMM Genel Kurulu seçer.
Seçim gizli oyla yapılır.
İki aday arasından seçim yapılır.
Görev süresi beş yıldır.
Bir kişi en fazla iki kez seçilebilir.
Bütün hikâyenin omurgası aslında bundan ibaret.
Bir gün arkadaş ortamında konu döndü dolaştı, “Sayıştay Başkanı’nı Cumhurbaşkanı mı atıyor, Meclis mi seçiyor?” sorusuna geldi. Masada çaylar tazelenirken herkesin yüzünde aynı ifade vardı: Sanki birazdan KPSS’nin “kurumlar hukuku” bölümünden sürpriz soru çıkacak.
Ben de önce “Herhalde atama usulü vardır” diye düşünmüştüm. Sonra mevzuata bakınca gördüm ki işin püf noktası tam da burada: Sayıştay Başkanı atanmaz, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından seçilir. Üstelik bu seçim doğrudan herkesin başvurduğu bir seçim de değildir; kanunda belirtilen usulle belirlenen iki aday arasından yapılır. LEXPERA+1
Yani mesele “Cumhurbaşkanı kimi atadı?” sorusundan çok, “TBMM Genel Kurulu hangi adaylardan birini seçti?” sorusudur.
Peki süreç tam olarak nasıl işliyor? Gelin, mevzuatın ciddi yüzünü biraz forum havasında konuşalım.
Sayıştay Başkanını Kim Seçiyor?
Kısa ve net cevap:
Sayıştay Başkanı, TBMM Genel Kurulu tarafından gizli oyla seçilir.
Buradaki “seçilir” kelimesi önemli. Çünkü günlük konuşmada “başkan atandı” ifadesini birçok kurum için alışkanlıkla kullanabiliyoruz. Ancak Sayıştay bakımından hukuki mekanizma farklı.
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 13. maddesine göre Sayıştay Başkanı, kanunda belirtilen nitelikleri taşıyan istekliler arasından, kanunun 16. maddesindeki usulle belirlenen iki aday arasından TBMM Genel Kurulunca gizli oyla seçilir. LEXPERA
Dolayısıyla sorunun en kısa cevabı şu:
Sayıştay Başkanını Cumhurbaşkanı atamaz; TBMM Genel Kurulu seçer.
Bu ayrım küçük gibi görünüyor ama aslında Sayıştay’ın anayasal konumu açısından oldukça önemli.
Peki Neden TBMM Seçiyor?
Burada Sayıştay’ın görevine bakmak gerekiyor.
Anayasa’nın 160. maddesi çerçevesinde Sayıştay, Türkiye Büyük Millet Meclisi adına kamu idarelerinin mali faaliyetlerini, kararlarını ve işlemlerini denetleyen anayasal bir kurumdur. Anayasa Mahkemesi de Sayıştay ile TBMM arasındaki ilişkinin bu anayasal yapı içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi
Bir bakıma Sayıştay, devletin “harcamalar gerçekten kurallara uygun mu?” sorusunu soran kurumlardan biridir.
Devlet bütçesi düşünüldüğünde tablo biraz daha anlaşılır hale geliyor.
Para harcanıyor.
Kamu hizmetleri yürütülüyor.
İhaleler yapılıyor.
Projeler gerçekleştiriliyor.
Ve bütün bu faaliyetlerin mali açıdan denetlenmesi gerekiyor.
İşte Sayıştay burada devreye giriyor.
Bu nedenle Sayıştay Başkanının nasıl belirlendiği sadece teknik bir personel meselesi değil. Kurumun TBMM adına yaptığı denetimle bağlantılı bir anayasal ve kurumsal düzenleme söz konusu.
“Atanmıyor” Demiştik, Peki Nasıl Seçiliyor?
Burada süreç biraz daha ilginç.
Öncelikle Sayıştay Başkanı olmak isteyen kişiler için kanunda belirli nitelikler bulunuyor. Bunlar arasında eğitim, mesleki deneyim ve görev geçmişine ilişkin şartlar yer alıyor.
Ardından aday belirleme süreci geliyor.
Kanunun 13. maddesi, başkanlık seçiminin iki aday arasından yapılacağını söylüyor. Bu iki adayın belirlenmesinde ise 16. maddedeki seçim usulü uygulanıyor. Son aşamada karar mercii TBMM Genel Kurulu oluyor. LEXPERA
Yani süreç kabaca şöyle düşünülebilir:
Nitelik şartları → adayların belirlenmesi → iki aday → TBMM Genel Kurulu → gizli oy → Sayıştay Başkanı
Bunu bir futbol maçına benzetecek olursak, sahaya 50 kişi çıkmıyor. Önce kadro daraltılıyor, ardından son iki aday arasından Meclis Genel Kurulu tercih yapıyor.
Ama tabii burada VAR sistemi yok; hukuki prosedür var.
Seçimde Kaç Oy Gerekiyor?
Burada da önemli bir ayrıntı var.
Sayıştay Başkanı seçilebilmek için yalnızca “en fazla oyu almak” yeterli değil. 6085 sayılı Kanun'a göre adayın, TBMM üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olmamak şartıyla, toplantıya katılanların salt çoğunluğunun oyunu alması gerekiyor. LEXPERA
Bu ayrıntı, seçim mekanizmasının basit bir “kim birinci çıkarsa başkan” sistemi olmadığını gösteriyor.
Bir başka deyişle, Meclis Genel Kurulu’nda gerçekleştirilen seçim belirli bir oy eşiğine bağlı.
2016 yılında yapılan Sayıştay Başkanlığı seçiminde bunun somut bir örneğini görüyoruz. TBMM Genel Kurulu'nda gizli oyla yapılan seçim sonucunda Seyit Ahmet Baş, 273 oy alarak Sayıştay Başkanı seçilmişti. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Bu eski seçim örneği, sistemin pratikte nasıl uygulandığını görmek açısından fikir veriyor.
Görev Süresi Kaç Yıl?
“Tamam, seçildi. Peki sonsuza kadar mı başkan?”
Neyse ki mevzuat burada da oldukça net.
Sayıştay Başkanının görev süresi beş yıl.
Aynı kişi en fazla iki defa Sayıştay Başkanı seçilebilir. Görev süresi sona erdiğinde ise yeni başkan göreve başlayana kadar mevcut başkanın görevi devam eder. LEXPERA+1
Daha da ilginç bir ayrıntı var: Görevi sona eren başkan, boş kadro şartı aranmaksızın Sayıştay üyesi olarak görevine devam eder ve en kıdemli üye sayılır. LEXPERA
Yani “Başkanlık bitti, hadi güle güle” şeklinde bir sistem yok.
Kurum içindeki görev ilişkisi devam ediyor.
Sayıştay Başkanı Cumhurbaşkanına mı Bağlı?
İşte burada da sık karıştırılan bir nokta var.
Bir kurumun başkanının Cumhurbaşkanı tarafından atanmaması, kurumun devlet yapısının dışında olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde TBMM'nin seçmesi de Sayıştay’ın “Meclis’in herhangi bir alt birimi” olduğu anlamına gelmez.
Sayıştay, anayasal bir kurumdur ve TBMM adına denetim yapar. Anayasa Mahkemesi kararlarında da TBMM ile Sayıştay arasındaki ilişkinin anayasal sistem içerisinde özel bir niteliğe sahip olduğu vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi
Buradaki temel mesele kurumsal bağımsızlık ve denetim fonksiyonunun nasıl yapılandırıldığıdır.
Kısacası:
Cumhurbaşkanı atamaz.
TBMM Genel Kurulu seçer.
Seçim gizli oyla yapılır.
İki aday arasından seçim yapılır.
Görev süresi beş yıldır.
Bir kişi en fazla iki kez seçilebilir.
Bütün hikâyenin omurgası aslında bundan ibaret.